Gemici dendiğinde akla
hemen herhangi bir gemi tayfası gelmektedir. Ancak yönetmelikte verilen
yeterlik sıralamasına[1] baktığımızda bunun herhangi bir gemi tayfası değil
tayfa sınıfında bir yeterlik derecesi olduğu görülür. Askeri
görev bonservis[2] sahibi olmak gibi özel durumlar hariç güverte bölümünde
tayfa başlangıç yeterliği “gemici” dir.
Gemici genelde gemi
güverte bölümünde bakım tutum, manevrada ve donanım işletilmesinde yardımcılık
görevleri alır. Gemiciler gemi yönetiminde görevli olmamakla birlikte bazı
küçük tekneleri kullanabileceği “Gemilerin gemiadamı ile donatılması hakkındaki
yönetmelik” de belirtilmiştir. Bu yönetmeliğe göre gemici yeterliğine sahip bir
gemi adamı 8m.den küçük yolcu motorlarında, 10 m .den küçük balıkçı teknelerinde ve
liman sefer bölgesi[3] içerisinde 18 grt den küçük balıkçı teknelerinde
kaptanlık yapılabilmektedir.
Gemici
olmak için askeri gemi hizmet sahibi olmak gibi özel durumlar hariç aşağıdaki
şartların sağlanması gerekir;
A.İlk defa müracaat edenler için;
Aa.En az 16 yaşında olmak (16 bitmiş
17’den gün alınıyor)
Ab.En az ilköğretim okulu mezunu
olmak,
B.Miçolar[4] için;
Ba.Beş temel denizde güvenlik eğitimini[5] ve
Bb.Bir yıllık geçerli deniz hizmeti tamamlanmış olmak,
C.Gereken şartları yerine getiremeyen miçolar ve gemici
olmak için ilk defa müracaat edenler için Denizcilik Müsteşarlığı tarafından
onaylanmış bir kurumdan “Gemici” eğitimi almış olmak,
D.Bunların hepsi için;
Da.Denizcilik Müsteşarlığının “Gemici” sınavından başarılı
olmuş olmak,
Db.Gemiadamı olmak için gereken diğer şartları sağlanmış
olmak.
Tayfa sınav tarihleri
müsteşarlık tarafından yılda en az iki kere olmak üzere uygun görülen
zamanlarda bölge müdürlüklerinin bulunduğu yerlerde yapılır. Bu
sınavların tarih ve yerleri GASM Başkanlığı’nın www.tcgasm.com
ve Denizcilik Müşteşarlığının www.denizcilik.gov.tr
web siteleri ile Bölge Müdürlükleri ve Liman Başkanlıklarınca
adaylara duyurulur.
Sınav
hariç gemici olma şartlarını yerine getiren adaylar sınav tarihinden en az üç
gün önce “gemici” sınavına girme isteklerini ve yerini belirtir bir dilekçeyi ve
eklerini ikametgâhlarına[6] en yakın liman başkanlığına[7] vererek müracaat
ederler. Başkanlıkta müracaatları uygun olan adaylardan bir imza beyan örneği[8]
alınır ve kendilerine bir kimlik bilgi formu doldurulur. Her başvuru bir sınav
döneminde sadece bir sınav için geçerlidir. Sınavlarda başarısız olan adayların
evrakları liman başkanlığınca kendilerine iade edilir. Aday bir sonraki dönem
evraklarını tekrar toplayarak ve liman başkanlığına sınav için tekrar müracaat
eder.
Başarısız
olduğundan tekrarlanan sınavda dahil olmak üzere sınav öncesi aday idare tarafından her yıl belirlenerek
“Müsteşarlık ve Gemiadamları Sınavları Merkezi”nin internet adresinden duyurulan
sınav harç tutarını belirtilen banka hesabına “sınav harcı” kaydını koydurarak
yatırırlar. Dekontun bir nüshası sınav mahallinde ilgililere gösterilir. Sınav
harcını yatırmayanlar veya dekontunu sınav yerinde yanında bulundurmayanlar veya
ibraz edemeyenler kesinlikle sınava alınmazlar.
Sınav belgesinde sınav
yeri sadece liman olarak belirtilir. Sınavlar bölge, gemi ve GASM
temsilcilerinden oluşan üç kişilik bir komisyon tarafından, bölge
müdürlüklerinin bulunduğu limandaki 300 GT’ dan daha büyük bir gemide, bu
tonajda bir gemi bulunamadığı takdirde
limandaki en büyük gemide veya uygun bir kara tesisinde yapılır. Bu neden ile sınavın
tam yeri ve saati sınavdan bir gün önce sınava girilecek yerin Liman
Başkanlığından öğrenilir.
Adaylar belirtilen
yerde zamanında bulunurlar. Sınav sözlü olarak yapılır. Sınavda en az 3 soru
sorulur gemici için bunun biri denizde güvenlik, biri seyir diğeri de gemicilik
konularındandır.
Sınava alınan adaya,
sınav mahallindeki masa üzerinde ters çevrili olarak karıştırılmış soru
gurubundan bir soru sayfası çektirilir.
Bu arada adayın getirdiği belgeler kontrol edilir, sınav yoklama
formunda belgenin var olduğunu belirmek için belge yeri işaretlenir sonra
adayın çekmiş olduğu soru grubunun numarası forma yazılır ve form adaya
imzalatılır. Aday sorularını aldıktan sonra verilen makul bir sure içinde
cevabı düşünür. Süre sonunda kendisinden soruları cevaplaması istenir.
Aday’ın soruları
cevaplaması ve sınav mahallinden ayrılmasından sonra komisyon üyeleri, her bir
soru için değerlendirmelerini yaparlar.
Değerlendirme yüz tam puan üzerinden belirlenir. Üyelerin vereceği her
bir not değeri ile hesaplanan üç not ortalaması, forma yazılır. Geçme notu 100
üzerinden 50 puandır. Sınav sonucu geçti, başarısız veya girmesi şeklinde sınav
sonuç formuna yazılır ve komisyon üyelerince imzalanır.
Sınav sonuçları
yaklaşık 10 gün sonra internetten açıklanır. (İzmir için web adresi http://www.izmirdenizcilik.gov.tr/) Sınavı başaranlar gemiadamı
cüzdanı almak için bir dilekçe (Form-4) ve ekleri ile birlikte liman
başkanlığına başvururlar.
Mesleki ve kişisel
analize göre “Gemici” yeterliğinde gemiadamı olunması için;
A.Bulunulan yere yakın
“gemici” eğitimi vermeye yetkili eğitim kurumlarından en iyi eğitim verebilecek
olanı seçilir,
B.Gereken evraklar temin
edilerek kursa kayıt olunur ve eğitime katılınır,
C.Kurs sonunda kurumun
sınavına girilerek “Kurs başarı belgesi” alınır.
D.Bulunulan yer Liman
Başkanlığına başvurularak “gemici sınavı” giriş kaydı yaptırılır.
E.“Gemici sınavı”na
girilir.
F.Sınav sonuçları belli
olduktan sonra tekrar Liman Başkanlığına gidilerek, sınavdan başarılı olunduysa
“Gemiadamı cüzdanı” başarılı olunamadıysa yeni bir “Sınav” talebinde bulunulur.
Bir gemiadamının
görevleri net olarak belirli bir yerde yazılı değildir. Görev bir şekilde
eğitim standartlarından, sözleşmeden, güvenlik esaslarından ve denizcilik örf
ve adetlerinden belirlenir. Bunları da çok genel bir ifade ile ahlaka ve kanuna
aykırı ve amirin[9] kişisel işlerine ait olmayan, yeterliğin tanımladığı ve
amirin verdiği işleri yapma olarak belirleyebiliriz.
Bir gemide yapılacak işler çok
fazladır. Sağlıklı bir çalışma için bölüm amirleri gün boyunca gerek periyodik
kontrol, bakım ve onarım listelerinden gerekse iş planlarından yapılacak işleri
çıkartır. Ertesi gün 07.30’da yanlarına gelen lostromo ile o gün yapılacak bu
işleri konuşur, karşılıklı fikir alış verişi yaparlar. Bunun sonunda bölüm
amirinin yanından ayrılan lostromo 08.00’da toplanan tayfaya görev dağılımını
yaparak onları iş başına davet eder.
Gemideki güverte
tayfaları ile bu kişilerin genel görev dağılımı aşağıda belirtilmiştir.
A.Gv. lostromosu (Reis)
Aa.Güverte tayfasının amiridir,
Ab.Manevrada baş üstü[10] görevlisidir,
Ac.Tekne bakımında 1.zabitin
yardımcısıdır,
Ad.Güverte donanımının işletim
amiridir,
Ae.Güverte müstehlik[11] ve yedek parça deposunun sorumlusudur.
B.1.usta gemici (Fenerci)
Ba.Gv. Lostromosunun yardımcısıdır,
Bb.Manevrada baş üstü görevlisidir,
Bc.Güverte donanımının işletim
görevlisidir,
Bd.Tekne bakım görevlisidir.
Be.Boya deposunun sorumlusudur.
C.2.usta gemici (1.Vardiyacı[12])
Ca.Manevrada baş üstü görevlisidir,
Cb.Güverte donanımının işletim
görevlisidir,
Cc.Seyirde 12–4 köprüüstü
vardiyacısıdır,
Cd.Seyir haricinde 12–4 güverte
nöbetçisidir,
D.3.usta gemici (2.Vardiyacı)
Da.Manevrada kıç üstü görevlisidir,
Db.Güverte donanım işletim
görevlisidir,
Dc.Seyirde 4–8 köprüüstü
vardiyacısıdır,
Dd.Seyir haricinde 4–8 güverte
nöbetçisidir,
E.4.usta gemici (3.Vardiyacı)
Ea.Manevrada köprü üstü serdümendir,
Eb.Güverte donanım işletim
görevlisidir,
Ec.Seyirde 8–12 köprüüstü
vardiyacısıdır,
Ed.Seyir haricinde 8–12 güverte
nöbetçisidir,
F.1.gemici
Fa.Manevrada kıç üstü[13] görevlisidir,
Fb.Güverte donanım işletim
görevlisidir,
Fc.Kürekli bot kürekçisidir,
Fd.Tekne bakım görevlisidir.
G.2.gemici (Fiter)
Ga.Güverte kaynakçısıdır,
Gb.Güverte donanım işletim
görevlisidir,
Gc.Manevrada kıç üstü görevlisidir,
Gd.Tekne bakım görevlisidir.
Burada yazılı güverte tayfalarının sayısı
ve görevleri gemisine göre değişiklik gösterebilir. Örnek olarak bir tankerde;
yük pompalarının ve devrelerinin hazırlatılması ve işletilmesinde görevli
olarak bir kişiye pompacı[14] görevi verilebilir veya küçük gemilerde
bulundurması gereken tayfa sayısı azaldığından görev birleştirmesi de yapılabilir.
Solas’a tabi olmayan gemilerde örnek
olarak bir yatta; tayfa sayısı iyice azaldığından görev birleştirmeleri çok daha
fazla olur ve hatta kaptan dahi tayfaya ait birçok işleri üzerine almak zorunda
kalır. Bunun dışında ticari yatın özelliğinden dolayı makine ve yat turizminin
gerektirdiği işler de güverte tayfasının görevleri içerisine girer.
Gemilerde güverte
tayfası tarafından yapılan işlemlere gemicilik işlemleri denir. Bu işlemleri
aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
A.Meydancılar ve görevleri;
Meydancılar[15]; molalar haricinde sabah
saat 0800’dan akşam saat 1700’a kadar çalışan, vardiyacı gemicilerin dışındaki
güverte tayfasından oluşur. Güverte lostromosu, fenerci, fiter ve gemici bu
grubun içerisindedir. Genel olarak sınırlı olmamak kaydı ile aşağıdaki işleri
yaparlar;
Aa.Gemi yapı elemanlarının, donanım
ve unsurlarının bakım ve tutumu,
Ab.Gemisine göre geminin kendi
servis araçları ile gemi ve kıyı arasında malzeme ve insan transferi,
Ac.Gemi manevralarında yardımcılık,
Ad.Güverte donanımının işletilmesi,
B.Vardiyacılar ve görevleri;
Güverte vardiyacıları üç kişi olarak “STCW
Köprüüstü Vardiya Tutma Eğitim Belgesi”ne sahip, dümen tutma ve gözcülük
konusunda nazari ve teorik eğitim almış, dümen komutlarını anlayabilecek ve
lumbarağzı[16] nöbet görevini yapabilecek derecede yabancı lisan bilgisine
sahip usta gemiciler arasından 1.zabit tarafından seçilirler. Vardiyalarını
aksi belirtilmedikçe sırayla vardiya cetveline belirtilen şekilde sekizer
saatlik aralarda dörder saat olarak 24 saatte toplam 8 saat olarak tutarlar.
Görev yerleri seyirde köprüüstü, demirde güverte, rıhtıma bağlıyken
lumbarağzıdır. Vardiya amirinin emrindedirler ve sınırlı olmamak kaydı ile
aşağıdaki görevleri yürütürler.
Ba.Demirde[17] nöbetçilik, seyirde serdümenlik[18] veya
gözcülük,
Bb.Sancak veya bayrakların çekilmesi
ve indirilmesi,
Bc.Seyir fenerleri[19] ile güverte
aydınlatmalarının yakılıp söndürülmesi,
Bd.Köprüüstü ile köprüüstündeki
cihazlarının ve kırlangıçların[20] temizliğini,
Be.Gereklilik hallerinde bölüm
amirinin talebi, kaptanın izni ile meydancı görevleri.
Bir güverte tayfası
görev almak için;
A.Yeterli derecede
dinlenilerek rutin göreve fiziki ve ruhi olarak hazırlanılır,
B.Göreve uygun
giyinilir, kuşanılır ve fikri olarak göreve yoğunlaşılır,
C.Görev saatinden 5
dakika önce:
Ca.Vardiyacı
Ca1.Seyirde
köprüüstünde,
Ca2.Demirde güvertede,
Ca3.Rıhtımda lumbar ağzında,
Cb.Meydancı güvertede,
Cc.Hizmet görevlisi
görev yerinde hazır olur.
"Yazı, edinilen
yeni bilgi, değişim ve yapılan yorumlar ile tekrar tekrar
güncellenmektedir. Bu neden ile kopyalayıp almak yerine ihtiyacınız olduğunda
tekrar açıp okumanızda yarar bulunmaktadır. Bu yazı her zaman burada
olacaktır."
[1] Gemiadamları yönetmeliği md.5,
[2] Bonservis: Görevden ayrılan bir kişiye işyeri tarafından
verilen yaptığı görev ve süresini belirten belge.
[3] Liman sefer bölgesi: Mevzuat ile sınırları belirlenmiş
liman içinde yapılan sefer.
[4] Miço gemiciden daha alt bir yeterliliktir. Artık
verilmemekte birlikte mevcutların geçerliği devam etmektedir.
[5] 5Temel denizde güvenlik eğitimi: Mevzuat ile belirlenmiş
bir gemiadamının denizde çalışabilmesi için alması gereken güvenlik eğitimleri.
Personel güvenliği ve sosyal sorumluluk, yangın önleme ve yangınla mücadele,
temel ilk yardım, denizde kişisel can kurtarma teknikleri, can kurtarma
araçlarını kifayetli kullanma. Gemiadamları yönetmeliği md.19,
[6] İkametgah: Oturulduğu muhtara usulüne göre bildirilmiş
oturulan ev.
[7] Liman başkanlığı: Bir limandaki denizcilikle ilgili
işlemleri yürüten denizcilik müsteşarlığının alt birimi.
[8] İmza beyan örneği ve kimlik belgesi liman başkanlığında
doldurulacaktır. Ancak dilekçe formu
talebi sırasında bu formlarda verilirse liman başkanlığının bilgi ve yetkisine
giren kısımlara dokunulmayacaktır.
[9] Amir; emir veren.
[10] Baş üstü; geminin ön tarafının üstü.
[11] Müstehlik; tüketim malzemesi.
[12] Vardiyacı; sıralı görev tutan kişi.
[13] Kıçüstü; geminin arka tarafının üstü.
[14] Pompacı: Tankerlerde yakıt ve balast pompalarının
kullanıcı bakımlarını yapan, onları işleten, verilen talimat doğrultusunda yük
tanklarının valflarını açıp kapatan kişi.
[15] Meydancı: Gemide 08.00-17.00 arasında çalışan personel
grubu.
[16] Lumbarağzı: Kıç kasarada gemiye girilen yer.
[17] Demirde; geminin kendisini denizin dibine bağlayan
ağırlığı atmış ve öylece denizin üzerinde durma hali.
[18] Serdümen: Dümen tutan gemiadamı.
[19] Seyir feneri: Geminin seyirde durumunu belirtmek amacı
ile geceleri yaktığı belirli fenerler.
[20] Kırlangıç: Kaptanın yanaşma manevralarında gemiyi
yönettiği köprüüstü güvertesinin sancak ve iskele taraflarındaki yan
çıkıntılardır.
